EU tìm cách “hạ nhiệt” giá năng lượng giữa căng thẳng Trung Đông

Tránh “vết xe đổ” khủng hoảng năng lượng

Trong bức thư gửi lãnh đạo các nước thành viên trước thềm hội nghị thượng đỉnh tại Brussels ngày 19/3, bà von der Leyen nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu là kiểm soát chi phí năng lượng, đồng thời duy trì ổn định thị trường.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh giá khí đốt tại châu Âu đã tăng hơn 50% kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc năng lượng mới tương tự cuộc khủng hoảng năm 2022 - thời điểm Nga cắt giảm nguồn cung khí đốt, đẩy giá lên mức kỷ lục.

“An ninh nguồn cung của EU hiện vẫn được đảm bảo, nhưng giá nhiên liệu hóa thạch tăng cao đang gây sức ép lớn lên nền kinh tế,” bà von der Leyen cho biết. Theo ước tính, hóa đơn nhập khẩu dầu và khí đốt của EU đã tăng thêm khoảng 6 tỷ euro kể từ khi xung đột xảy ra.

Điều chỉnh thị trường carbon, tăng hỗ trợ doanh nghiệp

Thay vì các biện pháp can thiệp trực tiếp vào giá năng lượng, EU lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn, tập trung vào: Tăng nguồn cung giấy phép phát thải carbon trên thị trường nhằm hạ nhiệt giá; Điều chỉnh cơ chế dự trữ trong hệ thống giao dịch phát thải để ổn định ngắn hạn; Nới lỏng quy định trợ cấp nhà nước, cho phép các chính phủ hỗ trợ doanh nghiệp nhiều hơn khi chi phí điện tăng; Xem xét điều chỉnh cấp phát miễn phí giấy phép phát thải cho một số ngành công nghiệp chịu áp lực lớn.

Đáng chú ý, EU cũng đang cân nhắc giảm tốc độ siết chặt nguồn cung giấy phép carbon trong dài hạn, hướng tới một lộ trình giảm phát thải “thực tế hơn” sau năm 2030.

Bài toán cân bằng lợi ích nội khối

Các đề xuất hiện tại phản ánh nỗ lực cân bằng giữa các quan điểm trái chiều trong EU.

Một số quốc gia như Ý muốn tạm dừng hoặc can thiệp mạnh vào thị trường carbon để hạ hóa đơn năng lượng. Ngược lại, các nước như Thụy Điển và Hà Lan lo ngại việc nới lỏng sẽ làm suy yếu các mục tiêu khí hậu dài hạn.

Quan chức năng lượng Ba Lan, ông Wojciech Wrochna, nhấn mạnh thị trường cần sự ổn định và cảnh báo không nên thay đổi chính sách một cách đột ngột.

Lo ngại về bất bình đẳng và hiệu quả chính sách

Một số chuyên gia tỏ ra hoài nghi về khả năng EU đưa ra giải pháp nhanh chóng và hiệu quả trong bối cảnh hiện nay. Đặc biệt, việc mở rộng trợ cấp quốc gia có thể làm gia tăng khoảng cách giữa các nền kinh tế trong khối, khi những nước giàu có khả năng hỗ trợ doanh nghiệp nhiều hơn.

Thực tế, trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, các chính phủ EU đã chi hơn 500 tỷ euro để giảm tác động, trong đó riêng Đức đã đóng góp tới 158 tỷ euro, theo Viện nghiên cứu Bruegel.

Áp lực từ phụ thuộc năng lượng nhập khẩu

EU hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu, chủ yếu từ Mỹ, Na Uy và các đối tác khác. Dù các nguồn này không bị ảnh hưởng trực tiếp từ Trung Đông, biến động giá toàn cầu vẫn tác động mạnh tới thị trường châu Âu.

Trong bối cảnh đó, chiến lược của EU không chỉ nhằm “hạ nhiệt” giá năng lượng trong ngắn hạn, mà còn phải đảm bảo cân bằng giữa an ninh năng lượng, ổn định kinh tế và các cam kết chuyển đổi xanh, một bài toán ngày càng phức tạp khi địa chính trị tiếp tục biến động khó lường.