Cẩn trọng khi mua "vàng trên giấy"

Thưa luật sư, việc doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng thu tiền 100% nhưng hẹn 2 tháng sau mới giao hàng có đúng quy định pháp luật hiện hành không?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Xét về mặt dân sự, các bên có quyền tự do thỏa thuận phương thức thanh toán và thời điểm giao tài sản. Bộ luật Dân sự 2015 cho phép việc thanh toán trước và giao hàng sau nếu được xác lập trên hợp đồng hợp pháp.

Tuy nhiên, vàng miếng là mặt hàng kinh doanh có điều kiện, chịu sự quản lý đặc biệt của Nhà nước theo Nghị định 24/2012/NĐ-CP. Doanh nghiệp phải có giấy phép hợp lệ từ Ngân hàng Nhà nước mới được mua bán vàng miếng. Nếu kinh doanh không phép mà vẫn nhận tiền bán vàng, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt hành chính, thậm chí tịch thu tang vật.

Đáng lưu ý, việc thu tiền 100% rồi hẹn giao sau một thời gian dài trong bối cảnh giá vàng biến động mạnh có thể coi là dấu hiệu bất thường, tiềm ẩn nguy cơ “chiếm dụng vốn” hoặc huy động vốn trái phép.

Nhiều người dân quan niệm "trả tiền rồi thì vàng đó là của mình, cửa hàng chỉ giữ hộ". Dưới góc độ pháp lý, khi chỉ cầm tờ giấy hẹn, người dân đã là chủ sở hữu vàng chưa?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Đây là cách hiểu phổ biến nhưng chưa chính xác. Theo quy định, quyền sở hữu chỉ phát sinh tại thời điểm tài sản được chuyển giao, trừ khi có thỏa thuận khác.

Nếu chỉ cầm "giấy hẹn" mà chưa có vàng vật chất, quan hệ giữa hai bên vẫn chỉ là hợp đồng mua bán chưa thực hiện xong nghĩa vụ. Người mua chưa có quyền chiếm hữu và định đoạt đối với vàng. Thực chất, trong tình huống này, người dân đang đứng ở vị trí “chủ nợ không lãi suất” vì đã giao tiền mà chưa nhận được tài sản.

Rủi ro trắng tay khi doanh nghiệp "có biến"
Trong trường hợp xấu nhất, nếu doanh nghiệp bị thanh tra, đình chỉ hoạt động hoặc phá sản trong thời gian khách hàng chờ lấy vàng, số phận những tờ giấy hẹn này sẽ ra sao?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Đây chính là rủi ro pháp lý lớn nhất. Khi đó, "giấy hẹn" không phải bằng chứng xác lập quyền sở hữu vàng, mà chỉ là chứng cứ của một nghĩa vụ nợ.

Nếu doanh nghiệp phá sản, người mua sẽ được xác định là chủ nợ không có bảo đảm. Theo Luật Phá sản 2014, thứ tự ưu tiên thanh toán sẽ dành cho chi phí phá sản, nợ lương người lao động và nghĩa vụ thuế trước, sau đó mới đến các chủ nợ không có bảo đảm. Người dân sẽ phải "xếp hàng" chờ đợi và phụ thuộc vào giá trị tài sản còn lại của doanh nghiệp.

Nếu doanh nghiệp chưa tách biệt, định danh cụ thể số vàng cho từng khách hàng, người mua gần như không có cơ sở để đòi lại vàng vật chất mà chỉ có thể yêu cầu thanh toán bằng tiền.

Luật sư có lời khuyên gì cho người dân để tránh rơi vào cảnh "vàng trên giấy"?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Người dân cần hết sức tỉnh táo. Nếu doanh nghiệp không chứng minh được nguồn hàng hoặc có dấu hiệu huy động vốn từ nhiều người mà không có vàng thực tế, rủi ro mất trắng là hiện hữu. Giao dịch chỉ an toàn khi doanh nghiệp có đủ giấy phép, hợp đồng minh bạch và thực sự có khả năng thực hiện nghĩa vụ giao hàng.

Xin cảm ơn Luật sư!