Phường Cầu Giấy: Khi đất dự án, đất nông nghiệp bị “XẺ THỊT” - Phép công có bị nhờn?

"Vương quốc quây tôn" giữa lòng đô thị: Khi pháp luật bị vô hiệu hóa?

Tại những vùng giáp ranh hay các dự án "đắp chiếu" trên địa bàn phường Cầu Giấy, bất cứ ai cũng phải rùng mình trước sự hiện diện của những "vương quốc quây tôn”. Đó là những tổ hợp nhà xưởng, kho bãi quây tôn lừng lững, án ngữ bất hợp pháp trên đất nông nghiệp và đất dự án. Tại đây, luật pháp về xây dựng dường như bị gạt ra ngoài lề.

Những khối thép tiền chế vươn cao, những nền bê tông đổ vội trên đất canh tác đã biến những diện tích đáng lẽ dành cho công viên, trường học... thành công xưởng gầm rú đêm ngày. Đáng nói, tất cả đều "ba không": không giấy phép xây dựng, không hệ thống xử lý nước thải và tuyệt đối trắng các điều kiện phòng cháy chữa cháy.

Sự nhức nhối không chỉ nằm ở quy mô vi phạm mà còn nằm ngay ở vị trí đắc địa của chúng. Không cần len lỏi vào ngõ thẳm, những dãy tường tôn xanh ngắt, những gara, kho hàng tạm bợ này thản nhiên ngự trị ngay trên các trục đường chính, sát vách các cơ quan công quyền. Đây không còn là sự vi phạm lén lút, mà là một sự thách thức công khai đối với kỷ cương đô thị. Đáng nói hơn, những công trình này không hề có giấy phép xây dựng, không có hệ thống xử lý nước thải và tuyệt nhiên “trắng” các điều kiện về phòng cháy chữa cháy (PCCC).

Điệp khúc "đóng lại mở" đang diễn ra như một trò đùa dai dẳng trước dư luận. Sau mỗi đợt ra quân rầm rộ với loa đài tuyên truyền vang dội, những cánh cửa tôn chỉ khép hờ để chờ đợi. Chỉ cần bóng dáng lực lượng chức năng vừa khuất, hay khi chiến dịch vừa "hạ nhiệt", nhịp độ sai phạm lại bùng lên hối hả hơn bao giờ hết.

Tại những khu "đất vàng" đang bị bỏ hoang, một kịch bản đối phó tinh vi đã được dàn dựng bài bản nhằm qua mặt dư luận và các cơ quan chức năng.

Bên ngoài là bộ mặt "án binh bất động": Trong giờ hành chính, những khu đất này trưng ra vẻ tĩnh lặng đầy giả tạo với cổng cao, tường kín, cửa đóng then cài. Trên những tấm tôn xanh, các thông báo "Tài sản công cấm vi phạm", "Dừng hoạt động" ... được dán trang trọng như một tấm lá chắn pháp lý để "che mắt thế gian".

Nhưng đằng sau tường tôn lại là một thế giới khác: Ngay khi khuất bóng lực lượng chức năng hoặc lúc đêm xuống, nhịp độ sản xuất lại bùng lên cuồng nhiệt theo kiểu "du kích". Phía sau những bức vách tôn lạnh lẽo là không khí làm việc rộn ràng, hối hả bất chấp lệnh cấm. Những tiếng máy nổ chát chúa vang lên liên hồi; Luồng công việc vẫn vận hành trơn tru như chưa hề có "lệnh cấm".

Sự đối lập đến trớ trêu giữa cái vẻ im lìm bên ngoài và sự náo nhiệt phi pháp bên trong không chỉ cho thấy sự tinh vi trong cách đối phó, mà còn là minh chứng rõ nét cho việc pháp luật đang bị coi thường ngay giữa lòng đô thị.

“Gần nhà mà không biết”?

Dư luận có quyền đặt câu hỏi thẳng thắn: Vì sao những đại công trường không phép, những gara, bãi xe lậu quy mô hàng nghìn mét vuông lại có thể ngang nhiên hoạt động ngay sát phường Cầu Giấy mà không bị xử lý đến nơi đến chốn?

Một hộ dân sửa ban công vài mét vuông, lực lượng chức năng xuất hiện gần như tức thì. Nhưng một khu xưởng khung thép tiền chế mọc lên sừng sững, máy móc vận hành ầm ĩ ngày đêm sát vách trụ sở phường lại có thể “vô hình” trong các báo cáo quản lý? Đây không còn là sự bất thường, mà là dấu hiệu của một lỗ hổng quản lý khó có thể biện minh.

Đáng lo ngại hơn, nhiều công trình sau khi bị lập biên bản vẫn ngang nhiên “tái sinh”, hoạt động trở lại như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Nếu không phải là buông lỏng hậu kiểm, thì dư luận có quyền nghi ngờ về sự dung túng, thậm chí là “bật đèn xanh” cho sai phạm tồn tại.

Sự tồn tại bền vững của những "vương quốc" này khiến dư luận không khỏi hoài nghi về một sự "ngó lơ" có chủ đích, hay thậm chí là sự bảo che dung túng. Việc xử lý theo kiểu "cắt ngọn", đình chỉ tạm thời hay phá dỡ sơ sài một vài bức vách thực chất chỉ là những màn trình diễn vô hồn. Sự nửa vời ấy chính là mảnh đất màu mỡ cho sai phạm mọc lên kiên cố hơn, tinh vi hơn.

Sự đối lập đến chua chát: những vi phạm nhỏ lẻ của người dân bị xử lý nhanh chóng, trong khi các đại công trường sai phạm kiểu “trong mở, ngoài đóng” lại tồn tại dai dẳng qua nhiều năm, nhiều nhiệm kỳ. Đó không chỉ là sự bất công trong thực thi pháp luật, mà còn là biểu hiện của một kỷ cương đang bị bào mòn.

Đã đến lúc cần một cuộc thanh tra sòng phẳng, không né tránh, không vùng cấm để trả lại sự tôn nghiêm cho pháp luật, thay vì để những bức tường tôn tiếp tục trở thành biểu tượng của sự thách thức công khai đối với chính quyền.

Và hơn hết, trách nhiệm không thể tiếp tục bị hòa tan trong hai chữ “tập thể”. Cần phải gọi đúng tên, chỉ rõ trách nhiệm của từng cá nhân phụ trách địa bàn. Không thể có chuyện sai phạm kéo dài, hệ thống vận hành trơn tru mà lại không có một ai phải chịu trách nhiệm cuối cùng.

Lợi nhuận chảy vào túi ai?

Sự bức xúc của dư luận không phải là cảm tính. Nó xuất phát từ những gì đang diễn ra ngay trước mắt. Những lô đất dự án rộng hàng nghìn mét vuông đáng lẽ phải được triển khai hạ tầng theo quy hoạch lại bị “xẻ nhỏ” thành từng ô 50m², 100m² để cho thuê làm quán ăn, kho chứa hàng dễ cháy, thậm chí là gara ô tô tự phát. Một mô hình khai thác đất sai mục đích nhưng mang lại dòng tiền đều đặn, nhanh chóng và gần như không bị kiểm soát. Câu hỏi đặt ra không còn là “có vi phạm hay không”, mà là: Ai đang thu lợi từ những khu đất này?

Bởi không thể có chuyện những công trình quy mô lớn dựng lên từ hàng chục tấn sắt thép, với máy xúc, máy ủi, hàn, cắt... hoạt động rầm rộ giữa ban ngày lại không bị phát hiện, không bị ngăn chặn ngay từ thời điểm khởi phát. Nếu không phải là sự buông lỏng quản lý, thì phải chăng tồn tại một sự “ngó lơ” có tính toán, để sai phạm có đủ thời gian hình thành, tồn tại và dần được hợp thức hóa trên thực tế?

Trong khi đó, hệ lụy đã hiện hữu rõ ràng và trực tiếp đè nặng lên đời sống người dân. Nước thải sản xuất chưa qua xử lý xả thẳng ra môi trường, gây ô nhiễm kéo dài. Xe tải lớn, nhỏ liên tục ra vào, băm nát hạ tầng giao thông khu dân cư. Và trên hết, nguy cơ cháy nổ luôn treo lơ lửng như một quả bom nổ chậm.

Chỉ cần một sự cố, một tia lửa nhỏ trong những “chuồng cọp” chứa đầy vải vóc, hóa chất, vật liệu dễ cháy khác; hậu quả sẽ không dừng lại ở thiệt hại tài sản. Đó có thể là sinh mạng của những người dân vô tội.

Những bài học đẫm khói lửa cảnh báo đã hiện hữu - Đừng để "mất bò mới lo làm chuồng"

Nguy cơ không còn là giả định. Nó đang hiện hữu, thậm chí vừa mới xảy ra. Vụ cháy lớn tại một xưởng rộng khoảng 6.000m² tại phường Thanh Liệt, Hà Nội, rạng sáng 30/3/2026 là lời cảnh báo mới nhất: chỉ trong thời gian ngắn, ngọn lửa đã bao trùm toàn bộ khu nhà xưởng, thiêu rụi tài sản và đe dọa nghiêm trọng đến khu dân cư lân cận. Khi những công trình kiểu này bốc cháy, quy mô thiệt hại không còn nằm ở một cơ sở riêng lẻ, mà có thể lan rộng thành thảm họa khu vực.

Trước đó, vụ cháy tại Công ty Rạng Đông năm 2019 đã để lại bài học đắt giá khi không chỉ thiêu rụi tài sản mà còn phát tán hóa chất độc hại ra môi trường. Các vụ cháy tại khu nhà xưởng Trung Văn hay khu kho bãi Đức Giang cũng từng nhanh chóng biến hàng nghìn mét vuông nhà xưởng thành tro bụi do mật độ xây dựng dày đặc và thiếu hệ thống phòng cháy chữa cháy đạt chuẩn. Đặc biệt, vụ cháy tại chung cư mini Khương Hạ năm 2023 khiến hàng chục người thiệt mạng vẫn còn đó như một vết cắt chưa lành trong ký ức đô thị.

Điểm chung của tất cả những thảm họa này là gì? Đó là những công trình sai phép, hệ thống điện tạm bợ, vật liệu dễ cháy chất đống và gần như không có lối thoát hiểm đúng nghĩa. Và đáng lo ngại hơn, những điều kiện ấy đang hiện hữu gần như nguyên vẹn trong các khu nhà xưởng trái phép tại phường Cầu Giấy.

Khoảng cách từ vi phạm đến thảm họa, vì thế, không còn là cảnh báo xa vời mà chỉ còn là thời gian, thậm chí được tính bằng ngày, bằng giờ. Thực trạng này là lời cảnh báo đanh thép về những lỗ hổng trong công tác quản lý đất đai và trật tự xây dựng tại cơ sở. Việc xử lý theo kiểu “phạt cho tồn tại”, chỉ cắt ngọn mà không nhổ tận gốc, đang tạo ra một tâm lý “nhờn luật”, khiến sai phạm ngày càng liều lĩnh và tinh vi hơn.

Đã đến lúc các cơ quan chức năng quận Cầu Giấy phải hành động bằng một “bàn tay sắt”. Không thể tồn tại “vùng cấm”, không thể có “ngoại lệ” khi an toàn của cộng đồng đang bị đặt cược.

Trước hết, cần triển khai ngay một chiến dịch cưỡng chế tổng lực, xóa bỏ toàn bộ các công trình xây dựng trái phép, trả lại nguyên trạng đất nông nghiệp và đất dự án. Đồng thời, phải truy rõ trách nhiệm của từng cá nhân, từng cấp quản lý liên quan không thể tiếp tục tình trạng “sai phạm tập thể nhưng không ai chịu trách nhiệm”. Cuối cùng, việc công khai, minh bạch danh sách các khu đất vi phạm là yêu cầu bắt buộc, nhằm trao quyền giám sát cho người dân và chặn đứng các hoạt động trục lợi trái phép.

Và đến lúc này, vấn đề không chỉ dừng lại ở cảnh báo, mà là yêu cầu phải làm rõ trách nhiệm theo quy định pháp luật: Cơ quan, tổ chức và cá nhân nào chịu trách nhiệm khi để xảy ra tình trạng sử dụng đất sai mục đích, xây dựng công trình không phép kéo dài trên địa bàn mà không được xử lý kịp thời, triệt để?

Việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm đã được thực hiện đầy đủ, đúng quy định hay chưa? Và nếu chưa, trách nhiệm thuộc về những cấp, những khâu nào trong quản lý? Trong trường hợp xảy ra sự cố nghiêm trọng như cháy nổ, gây thiệt hại về người và tài sản, trách nhiệm pháp lý sẽ được xác định ra sao đối với các tổ chức, cá nhân có liên quan?

Đó không chỉ là những câu hỏi của dư luận, mà còn là những vấn đề cần được làm rõ để bảo đảm kỷ cương pháp luật và quyền lợi chính đáng của người dân.