1. Đặt vấn đề
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt coi trọng việc rèn luyện bản lĩnh chính trị cho quân nhân. Người khẳng định: "Nếu anh em tư tưởng vững, chính trị vững, kỹ thuật khá, thân thể khỏe mạnh thì nhất định thắng" [1]; đồng thời nhấn mạnh: "quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại" [2]. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, bản lĩnh chính trị là phẩm chất nền tảng của người chiến sĩ cách mạng, được hình thành từ sự giác ngộ sâu sắc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng. Đây là cội nguồn làm nên truyền thống vẻ vang: "Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng" [3]. Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị là nguyên tắc cơ bản, sống còn, bảo đảm cho quân đội luôn tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và nhân dân. Hiện nay, các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình", thúc đẩy "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" và "phi chính trị hóa" quân đội với nhiều thủ đoạn tinh vi trên không gian mạng. Đồng thời, những tác động trái chiều từ kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao sức đề kháng tâm lý cho hạ sĩ quan, binh sĩ - lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ ở đơn vị cơ sở.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về bản lĩnh chính trị, sức đề kháng tâm lý của hạ sĩ quan, binh sĩ ở đơn vị cơ sở
Bản lĩnh chính trị được định nghĩa trong Từ điển tiếng Việt: "là đức tính tự quyết định một cách độc lập thái độ, hành động của mình, không vì áp lực bên ngoài mà thay đổi quan điểm" [4]. Theo đó, bản lĩnh chính trị không chỉ biểu hiện ở nhận thức mà còn thể hiện ở sự kiên định trong hành động thực tiễn của con người trước những tác động từ môi trường xã hội. Dưới góc độ quân sự, theo Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam: "Bản lĩnh chính trị của một người (một tổ chức) đã phát triển đến mức có thể tự quyết định một cách độc lập, sáng tạo, làm chủ hành vi chính trị của mình trước những bước ngoặt và tình huống phức tạp về chính trị; không dao động, chùn bước trước gian khổ, khó khăn, kiên quyết đạt đến mục tiêu đã định" [5]. Như vậy, bản lĩnh chính trị của hạ sĩ quan, binh sĩ ở đơn vị cơ sở chính là sự thống nhất biện chứng giữa lập trường tư tưởng vững vàng, kiên định và năng lực hành động thực tiễn trước mọi thử thách khắc nghiệt của môi trường quân ngũ.
Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh luôn nhất quán khẳng định vai trò quyết định của nhân tố chính trị - tinh thần đối với sức mạnh của quân đội. V.I. Lênin từng đúc rút bài học sâu sắc rằng: "Trong mọi cuộc chiến tranh, rốt cuộc thắng lợi đều tùy thuộc vào tinh thần của các quần chúng đang đổ máu trên chiến trường" [6]. Bên cạnh đó, C. Mác cũng đã chỉ ra yêu cầu cốt lõi: "phát triển sự phong phú của bản chất con người, coi như là một mục đích tự thân" [7]. Kế thừa và phát triển tinh thần đó, V.I. Lênin tiếp tục chỉ dẫn rằng: "Người ta chỉ có thể trở thành người cộng sản khi biết làm giàu trí óc của mình bằng sự hiểu biết tất cả những kho tàng trí thức mà nhân loại đã tạo ra" [8]. Thấm nhuần những tư tưởng ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra hình ảnh so sánh vô cùng sinh động: "Bộ đội cũng ví như con dao cái súng, không lau chùi luôn sẽ hỏng. Chăm tập luyện sẽ tiến bộ. Bộ đội ta, tuy còn trẻ mà tiến bộ rất mau, nếu người tướng không chịu học hỏi, cứ đứng một chỗ thì nhất định bị lạc hậu" [9], qua đó, Người nhắc nhở về tầm quan trọng của việc thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng. Đặc biệt, trong di sản tư tưởng quân sự của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn kiên định quan điểm: "quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại" [10]. Người đã đúc kết chân lý thực tiễn rằng: "Nếu anh em tư tưởng vững, chính trị vững, kỹ thuật khá, thân thể khỏe mạnh thì nhất định thắng" [11]. Những lời căn dặn mang tầm chiến lược đó không chỉ phản ánh tư duy thiên tài của Người về mối quan hệ biện chứng giữa quân sự và chính trị, mà còn xác lập nền tảng vững chắc để bồi đắp bản lĩnh chính trị, nhân cách và năng lực hành động cho người quân nhân cách mạng. Bản lĩnh ấy chính là cội nguồn sức mạnh giúp hạ sĩ quan, binh sĩ giữ vững phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ", đủ sức miễn dịch trước mọi sự lôi kéo của các phần tử cơ hội hay sự xâm nhập của lối sống thực dụng.
Quán triệt sâu sắc quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn kiên định nguyên tắc xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị là hạt nhân cốt lõi trong toàn bộ tiến trình xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân. Bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã tiếp tục bổ sung và nhấn mạnh mục tiêu chiến lược: "phấn đấu đến năm 2030 xây dựng Quân đội, Công an cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ" [12]. Đối với đội ngũ hạ sĩ quan, binh sĩ đang trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tại đơn vị cơ sở, việc không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị kết hợp song hành với củng cố sức đề kháng tâm lý chính là điều kiện tiên quyết, bảo đảm cho đơn vị luôn ổn định, vững mạnh toàn diện, sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
2.2. Thực trạng bản lĩnh chính trị, sức đề kháng tâm lý của hạ sĩ quan, binh sĩ ở đơn vị cơ sở hiện nay
Những năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của cấp ủy, chỉ huy các cấp, công tác tư tưởng trong toàn quân được triển khai toàn diện, liên tục với nội dung phong phú, hình thức đa dạng và phương pháp linh hoạt. Qua đó, từng bước định hình thế giới quan khoa học, xây dựng động cơ phấn đấu và hành vi thực tiễn đúng đắn cho hạ sĩ quan, binh sĩ. Đội ngũ cán bộ các cấp luôn bám sát thực tiễn đơn vị, chủ động nắm bắt tư tưởng, kịp thời định hướng dư luận và tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, góp phần không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng và ý chí quyết tâm phấn đấu cho bộ đội.
Phát huy bản chất cao đẹp của "Bộ đội Cụ Hồ" trong suốt hơn tám thập niên qua, tuyệt đại đa số hạ sĩ quan, binh sĩ luôn tỏ rõ lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và nhân dân; kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Quân nhân luôn sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc; có tinh thần cảnh giác cách mạng và ý chí quyết tâm chiến đấu cao, không ngại gian khổ, hiểm nguy, dũng cảm vượt qua mọi thử thách, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Việc rèn luyện bản lĩnh chính trị và sức đề kháng tâm lý đã giúp hạ sĩ quan, binh sĩ có đủ sức miễn dịch trước thông tin xấu độc trên không gian mạng, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh trong tình hình mới.
Song, trước những tác động trái chiều từ mặt trái kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế sâu rộng và sự bùng nổ của công nghệ số, mạng xã hội, bản lĩnh chính trị, sức đề kháng tâm lý của một bộ phận hạ sĩ quan, binh sĩ vẫn còn những hạn chế nhất định. Công tác tư tưởng ở đơn vị cơ sở đang phải đối mặt với thách thức gay gắt khi các thông tin xấu độc, lệch chuẩn văn hóa, chủ nghĩa cá nhân và thủ đoạn "diễn biến hòa bình" len lỏi vào không gian sống, tạo ra xung đột giá trị và làm xói mòn niềm tin của những quân nhân thiếu trải nghiệm thực tiễn.
Thực tế tại một số đơn vị đã xuất hiện những biểu hiện dao động tư tưởng, giảm sút niềm tin, cá biệt có trường hợp vi phạm kỷ luật bắt nguồn từ nhận thức lệch lạc về chính trị - tư tưởng và trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ quân sự. Ở một bộ phận quân nhân xuất hiện tình trạng hoài nghi, sa sút ý chí chiến đấu; có biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống, tùy tiện, vô nguyên tắc, dễ bị cám dỗ bởi vật chất. Bên cạnh đó, một bộ phận chiến sĩ mới khi chuyển từ môi trường dân sự sang môi trường quân đội thường gặp phải những khó khăn tâm lý khách quan như: áp lực thích nghi ban đầu, nỗi nhớ nhà, tâm lý tự ti khi so sánh thể lực, áp lực cường độ huấn luyện cao và tác động tiêu cực từ mạng xã hội dễ làm nảy sinh tâm lý hoang mang, dao động nếu thiếu sự định hướng kịp thời.
Những hạn chế và khó khăn tư tưởng nêu trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau, trong đó nguyên nhân chủ quan là giữ vai trò quyết định:
Thứ nhất, về phía tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ: Năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của một số cấp ủy, tổ chức đảng ở cơ sở có lúc còn hạn chế, buông lỏng; công tác quản lý, giáo dục, rèn luyện ở một số nơi chưa thường xuyên. Một bộ phận cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu cơ quan, đơn vị chưa nhận thức đầy đủ, sâu sắc trách nhiệm giữ gìn, phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ", thiếu gương mẫu trong tu dưỡng, rèn luyện, sa vào chủ nghĩa cá nhân, làm tổn hại đến uy tín của quân đội và suy giảm niềm tin của bộ đội.
Thứ hai, về yếu tố chủ quan của đối tượng quản lý: Một số hạ sĩ quan, binh sĩ khi mới nhập ngũ xuất thân từ nhiều vùng miền, hoàn cảnh khác nhau, còn thiếu kinh nghiệm sống, bản lĩnh chưa vững vàng, khả năng tự miễn dịch thấp trước các tác động phi truyền thống và mặt trái của không gian mạng.
Những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân trên đặt ra yêu cầu cấp thiết đòi hỏi cấp ủy, chỉ huy các đơn vị cơ sở phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức, phương pháp công tác tư tưởng; xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ, khoa học nhằm củng cố vững chắc nền tảng tư tưởng, nâng cao sức đề kháng tâm lý cho hạ sĩ quan, binh sĩ trong giai đoạn hiện nay.
2.3. Một số giải pháp rèn luyện bản lĩnh chính trị và sức đề kháng tâm lý cho hạ sĩ quan, binh sĩ ở đơn vị cơ sở hiện nay
Một là, nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng tại đơn vị cơ sở.
Công tác giáo dục chính trị phải luôn được coi trọng với vai trò "đi trước mở đường", đóng chức năng trang bị cho hạ sĩ quan, binh sĩ thế giới quan duy vật biện chứng, nắm vững chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng đường lối, quan điểm của Đảng. Nội dung giáo dục cần bám sát tinh thần của Chỉ thị số 2423-CT/QUTW ngày 09/11/2023 của Thường vụ Quân ủy Trung ương về đổi mới, nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị trong giai đoạn mới. Cùng với đó, cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục truyền thống vẻ vang hơn 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam với giáo dục pháp luật, kỷ luật và đạo đức lối sống, qua đó trang bị cho quân nhân nền tảng lập trường tư tưởng vững vàng, giúp họ thấu hiểu sâu sắc sứ mệnh, trách nhiệm của người quân nhân cách mạng trước yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
Hai là, phát huy vai trò của tổ chức đảng, cán bộ chủ trì và hệ thống cơ quan chính trị trong quản lý tư tưởng quân nhân.
Cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ các cấp ở đơn vị cơ sở, đặc biệt là cấp đại đội và tiểu đoàn, phải chấp hành nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ, duy trì nghiêm túc chế độ sinh hoạt Đảng có nền nếp. Việc phát huy tinh thần tự phê bình và phê bình sẽ giúp giữ vững kỷ luật, kỷ cương, ngăn ngừa triệt để các biểu hiện suy thoái. Đội ngũ cán bộ quản lý phải thường xuyên bám sát đơn vị, gần gũi, nắm chắc hoàn cảnh gia đình, diễn biến tâm tư và tình cảm của hạ sĩ quan, binh sĩ để có biện pháp động viên, uốn nắn kịp thời. Tinh thần "thương yêu đồng chí như anh em ruột thịt" phải được cụ thể hóa thành hành động thiết thực trong sinh hoạt hằng ngày, tạo dựng bầu không khí dân chủ, đoàn kết và điểm tựa tinh thần vững chắc cho hạ sĩ quan, binh sĩ.
Ba là, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch và ngăn chặn thông tin xấu độc trên không gian mạng.
Đơn vị cơ sở cần phát huy tối đa vai trò nòng cốt của Lực lượng 47 và Ban Chỉ đạo 35 các cấp trong việc nhận diện, đấu tranh sắc bén với âm mưu, thủ đoạn "phi chính trị hóa" quân đội của các thế lực thù địch. Quá trình triển khai phải quán triệt và thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Trước sự bùng nổ của công nghệ thông tin và mạng xã hội, việc nâng cao "sức đề kháng" cho hạ sĩ quan, binh sĩ là yêu cầu sống còn, giúp họ có khả năng tự sàng lọc thông tin, chủ động phòng ngừa trước các luận điệu chiến tranh tâm lý và thông tin xuyên tạc, tuyệt đối không để các tác động phi truyền thống từ không gian mạng làm xói mòn niềm tin và ý chí chiến đấu.
Bốn là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, siết chặt kỷ luật và kỷ cương hành chính quân sự.
Môi trường văn hóa quân sự phong phú, lành mạnh là điều kiện tiên quyết để rèn luyện nhân cách quân nhân. Các đơn vị cần đẩy mạnh thực hiện Cuộc vận động "Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới" gắn kết chặt chẽ với việc thực hiện Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 của Quân ủy Trung ương về phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ", kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới. Quá trình thực hiện phải kết hợp nhuần nhuyễn giữa phát huy dân chủ rộng rãi với giữ nghiêm kỷ luật tự giác, nghiêm minh, coi kỷ luật là sức mạnh chiến đấu của quân đội. Thông qua đó, hạ sĩ quan, binh sĩ được rèn luyện tác phong chính quy, ý thức chấp hành pháp luật Nhà nước và kỷ luật quân đội một cách tự giác, biến quy định thành hành động chuẩn mực.
Năm là, nâng cao năng lực tự tu dưỡng, rèn luyện và ý thức tự giác của hạ sĩ quan, binh sĩ ở đơn vị cơ sở.
Bản lĩnh chính trị và sức đề kháng tâm lý không chỉ hình thành từ sự tác động giáo dục một chiều của tổ chức, mà còn quyết định bởi quá trình tự giáo dục, tự rèn luyện của mỗi cá nhân quân nhân. Căn cứ vào yêu cầu xây dựng quân đội trong giai đoạn mới, quán triệt tinh thần Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/10/2021 của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIII về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị, mỗi quân nhân cần tự giác soi rọi, tu dưỡng bản thân. Hạ sĩ quan, binh sĩ cần chủ động khắc phục tâm lý bỡ ngỡ ban đầu, vượt qua áp lực huấn luyện và nỗi nhớ nhà để xây dựng động cơ phấn đấu đúng đắn. Việc tự rèn luyện phải gắn liền với quá trình học tập, huấn luyện thực tiễn, chấp hành nghiêm chế độ ngày, tuần và các quy định của đơn vị. Mỗi hạ sĩ quan, binh sĩ phải biết tự soi, tự sửa, đấu tranh loại bỏ chủ nghĩa cá nhân, lối sống ích kỷ, thực dụng; đồng thời, tích cực vun đắp tinh thần đoàn kết tập thể, tôi luyện ý chí kiên cường để sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao ở đơn vị cơ sở.
3. Kết luận
Rèn luyện bản lĩnh chính trị và sức đề kháng tâm lý cho hạ sĩ quan, binh sĩ ở đơn vị cơ sở là vấn đề rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định trực tiếp đến sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Bản lĩnh chính trị vững vàng chính là nền tảng cốt lõi giúp người quân nhân giữ vững lập trường cách mạng, trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, sẵn sàng vượt qua mọi thử thách để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Trong bối cảnh nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc ngày càng toàn diện, phức tạp, dưới sự tác động của mặt trái kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và không gian mạng hiện nay, việc nâng cao bản lĩnh chính trị, củng cố sức đề kháng tâm lý cho bộ đội trở thành yêu cầu cấp thiết, thường xuyên. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, đòi hỏi các cấp ủy, chỉ huy đơn vị cần triển khai đồng bộ các giải pháp toàn diện, linh hoạt, góp phần xây dựng đội ngũ hạ sĩ quan, binh sĩ ở đơn vị cơ sở có bản lĩnh tư tưởng kiên định, ý chí chiến đấu cao, đáp ứng vững chắc yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, vững mạnh về chính trị trong tình hình mới.
Đại uý Lê Tuấn Trường, Thượng sĩ Nguyễn Văn Nghĩa
Tiểu đoàn 7, Trường Sĩ quan Lục quân 2, Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
[1]. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 219.
[2]. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 217.
[3]. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 14, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 435.
[4]. Viện Ngôn ngữ học, Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, 2018, tr.87.
[5]. Bộ Quốc phòng, Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, H.2004, tr.112.
[6]. V.I.Lênin, Toàn tập, tập 41, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1977, tr.147.
[7]. C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 26, Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 1995, tr. 168.
[8]. V.I.Lênin, Toàn tập, tập 41, Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2005, tr. 362.
[9]. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 595.
[10]. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.298.
[11]. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.219.
[12]. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tr.80.