New Zealand: luật tiền lương sửa đổi phân biệt đối xử với phụ nữ

Ngày 19/11/2026, Tòa Thượng thẩm New Zealand tuyên bố Luật Trả lương bình đẳng, sau khi được sửa đổi năm 2025, không phù hợp với quyền không bị phân biệt đối xử vì giới tính. Phán quyết được đưa ra trong vụ kiện do năm công đoàn khởi xướng sau khi luật mới chấm dứt 33 yêu cầu về công bằng tiền lương đang được giải quyết.

Chính phủ New Zealand sửa luật vì lý do gì?

Tháng 5/2025, New Zealand sửa đổi Luật Trả lương bình đẳng năm 1972 để thay đổi điều kiện tiếp nhận và giải quyết các yêu cầu về công bằng tiền lương. Cơ chế này cho phép người lao động yêu cầu xem xét lại mức lương nếu có căn cứ cho rằng công việc chủ yếu do phụ nữ đảm nhiệm bị đánh giá thấp vì giới tính. Việc xem xét điều chỉnh có thể dựa trên mức lương của những công việc khác có yêu cầu tương đương về kỹ năng, trách nhiệm, kinh nghiệm và điều kiện làm việc.

Chính phủ New Zealand cũng đặt mục tiêu giảm chi ngân sách. Khi giới thiệu dự luật ngày 6/5/2025, Bộ trưởng phụ trách quan hệ và an toàn lao động Brooke van Velden cho biết các yêu cầu điều chỉnh lương theo cơ chế công bằng tiền lương chủ yếu đến từ khu vực công. Số lượng yêu cầu trong các lĩnh vực được Nhà nước tài trợ cũng tăng lên. Tính đến thời điểm đó, tổng chi phí Nhà nước phải chi trả cho các thỏa thuận điều chỉnh lương đã đạt được là 1,78 tỷ đô la New Zealand mỗi năm. Hồ sơ được tòa xem xét cho thấy Chính phủ đã tìm cách hạn chế khoản chi này từ năm 2024, trước khi đề xuất sửa luật để giảm chi phí ngân sách.

Khi luật sửa đổi có hiệu lực, các yêu cầu điều chỉnh lương đang được giải quyết bị chấm dứt. Người lao động có thể nộp lại nếu đáp ứng các điều kiện mới. Trong đó, tỷ lệ phụ nữ trong nhóm lao động làm công việc được đề nghị điều chỉnh lương phải đạt ít nhất 70% trong 10 năm liên tiếp trước ngày nộp yêu cầu điều chỉnh, thay cho ngưỡng 60% trước đây. Khi đưa ra yêu cầu điều chỉnh tiền lương, người lao động phải có căn cứ hợp lý để cho rằng công việc đó từng bị đánh giá thấp và hiện vẫn bị đánh giá thấp một cách có hệ thống vì giới tính.

Vì sao năm công đoàn đưa vụ việc ra tòa?

Việc chấm dứt các yêu cầu điều chỉnh tiền lương đang được giải quyết và siết điều kiện nộp lại yêu cầu vấp phải phản đối từ các công đoàn. Tháng 8/2025, Tổ chức Điều dưỡng New Zealand (NZNO), Hiệp hội Dịch vụ công (PSA), Hiệp hội Giáo viên trung học (PPTA), Công đoàn Giáo dục bậc cao (TEU) và Viện Giáo dục New Zealand (NZEI Te Riu Roa - một công đoàn trong ngành giáo dục) cùng nộp đơn lên Tòa Thượng thẩm tại Wellington. Họ cho rằng các sửa đổi khiến phụ nữ làm việc trong những ngành nghề vốn bị đánh giá thấp khó thực hiện quyền yêu cầu được trả lương bình đẳng cho công việc có giá trị tương đương. Năm công đoàn đề nghị tòa tuyên bố các quy định mới không phù hợp với Luật về các quyền của New Zealand năm 1990.

Thẩm phán Paul Radich xác định các sửa đổi năm 2025 gây bất lợi đáng kể cho phụ nữ trong những ngành nghề có lao động nữ chiếm đa số. Tòa kết luận sự phân biệt đối xử này không có căn cứ chính đáng và tuyên bố Luật Trả lương bình đẳng năm 1972, sau khi được sửa đổi năm 2025, không phù hợp với quyền không bị phân biệt đối xử vì giới tính được bảo đảm tại Điều 19(1) của Luật về các quyền của New Zealand năm 1990.

Sau phán quyết, Hiệp hội Dịch vụ công (PSA) kêu gọi khôi phục cơ chế trước khi sửa luật và giải quyết 33 yêu cầu đã bị chấm dứt. Luật sửa đổi vẫn có hiệu lực và vì vậy các yêu cầu điều chỉnh tiền lương trước đó không tự động được khôi phục.