Khi quy hoạch một đằng, thực tế một nẻo
Câu chuyện bắt đầu từ Dự án đầu tư xây dựng trụ sở của Ngân hàng Sài Gòn - Hà Nội tại khu đất số 31-33-35 Lý Thường Kiệt (Hà Nội). Đây là khu đất đã được xác lập quyền sử dụng thuộc sở hữu riêng của SHB, đồng thời có nguồn gốc được UBND TP Hà Nội giao cho một doanh nghiệp tư nhân vào năm 2015.
Nằm tại vị trí được coi là “kim cương” hiếm hoi còn sót lại giữa trung tâm Thủ đô, khu đất này không chỉ mang giá trị kinh tế đặc biệt mà còn giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc quy hoạch đô thị khu lõi.
Theo định hướng ban đầu, nơi đây được quy hoạch để xây dựng trụ sở văn phòng phục vụ hoạt động tài chính ngân hàng, kỳ vọng trở thành một điểm nhấn kiến trúc, góp phần hoàn thiện diện mạo khu trung tâm hành chính thương mại của Hà Nội. Thế nhưng, không có một công trường nhộn nhịp, không có dấu hiệu thi công đáng kể chỉ là một khu đất bị quây kín bởi những tấm tôn tạm bợ, án ngữ giữa khu vực có mật độ phát triển dày đặc bậc nhất Thủ đô. Dự án lại trượt dài trong vòng xoáy chậm tiến độ, để rồi dần bộc lộ những dấu hiệu “biến dạng” trong cách thức sử dụng đất.
Bãi xe tạm và sự thách thức tính nghiêm minh
Hiện nay, khu đất nghìn tỷ này đang được tận dụng làm bãi trông giữ xe dưới danh nghĩa "nội bộ". Giải trình này dường như chỉ là cái cớ để chủ đầu tư "hợp thức hóa" việc sử dụng đất nhằm né tránh các chế tài thu hồi. Tuy nhiên, Khoản 8, Điều 81 Luật Đất đai 2024 đã giáng một đòn chí mạng vào tư duy "quây tôn chờ thời" này.
Khoản 8, Điều 81 Luật Đất đai 2024: Đất được Nhà nước giao, cho thuê, cho phép chuyển mục đích sử dụng, công nhận quyền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư mà không được sử dụng trong thời hạn 12 tháng liên tục kể từ khi nhận bàn giao đất trên thực địa hoặc tiến độ sử dụng đất chậm 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư; trường hợp không đưa đất vào sử dụng hoặc chậm tiến độ sử dụng đất so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư thì chủ đầu tư được gia hạn sử dụng không quá 24 tháng và phải nộp bổ sung cho Nhà nước khoản tiền tương ứng với mức tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với thời gian được gia hạn; hết thời hạn được gia hạn mà chủ đầu tư vẫn chưa đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước thu hồi đất mà không bồi thường về đất, tài sản gắn liền với đất và chi phí đầu tư vào đất còn lại.
Có thể thấy Ngân hàng SHB đã không đưa khu đất vào sử dụng đúng mục đích trong suốt nhiều năm, cho thấy dấu hiệu vi phạm các quy định về quản lý và sử dụng đất đai.
Thay vì được triển khai theo định hướng dự án, khu đất tại 31-35 Lý Thường Kiệt lại đang bị “biến tướng” thành bãi đỗ xe. Theo ghi nhận của phóng viên, khu vực này đa số phục vụ nhu cầu để xe của cán bộ, nhân viên tại hội sở SHB gần đó, mang tính sử dụng nội bộ, khép kín.
Đáng nói, việc biến một khu đất quy hoạch thành bãi xe nhếch nhác kéo dài suốt 10 năm (2016-2026) không thể được coi là “đưa đất vào sử dụng” đúng công năng. Trái lại, theo các quy định pháp luật hiện hành, đây có thể bị xem là hành vi sử dụng đất sai mục đích. Trong bối cảnh pháp luật ngày càng siết chặt, Nhà nước hoàn toàn có cơ sở để thu hồi đất nếu chủ thể sử dụng không chứng minh được năng lực triển khai dự án theo cam kết.
Không phải cứ được công nhận là “đất thuộc sở hữu riêng” là có thể tùy ý sử dụng theo ý chí chủ thể. Trong hệ thống pháp luật hiện hành, quyền sử dụng đất luôn đi kèm với nghĩa vụ tuân thủ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và trật tự quản lý đô thị. Mọi hành vi sử dụng đất sai mục đích, dù dưới bất kỳ hình thức nào, đều phải được xem xét, xử lý theo đúng quy định, không thể bị “hợp thức hóa” bằng những cách hiểu linh hoạt.
Đặc biệt tại khu vực trung tâm đô thị, nơi từng mét vuông đất đều gắn với quy hoạch tổng thể và lợi ích công cộng, việc sử dụng đất càng phải được kiểm soát chặt chẽ. “Đất thuộc sở hữu riêng” không đồng nghĩa với “đặc quyền”, lại càng không phải là tấm “giấy thông hành” để biến tướng công năng sử dụng theo hướng tạm bợ, kéo dài. Nếu không được đặt trong khuôn khổ quy hoạch và pháp luật, mọi hình thức khai thác đều có nguy cơ làm méo mó cấu trúc đô thị và xói mòn kỷ cương quản lý nhà nước.
Ở góc độ này, sự tồn tại của bãi xe không còn là một “giải pháp tạm thời” hay “phao cứu sinh” cho việc giữ đất, mà ngược lại, trở thành bằng chứng rõ ràng cho tình trạng chậm triển khai và sử dụng sai mục đích. Tuy nhiên, điều khiến dư luận đặt dấu hỏi là trong suốt thời gian dài, bãi xe này vẫn tồn tại như một “đặc quyền” khó lý giải, ngay gần các cơ quan công quyền.
Không chỉ gây lãng phí nguồn lực đất đai tại khu vực trung tâm, tình trạng này còn ảnh hưởng trực tiếp đến mỹ quan đô thị, đồng thời tiềm ẩn rủi ro về an toàn, đặc biệt là công tác phòng cháy, chữa cháy trong khu vực đông dân cư, hạ tầng dày đặc.
Một khu đất có giá trị lớn nhưng bị sử dụng theo cách tạm bợ, kéo dài nhiều năm không chỉ là câu chuyện của riêng một doanh nghiệp, mà còn đặt ra yêu cầu phải làm rõ trách nhiệm quản lý, giám sát của các cơ quan chức năng nhằm bảo đảm nguyên tắc sử dụng đất đúng mục đích, minh bạch và vì lợi ích chung.
"Vòng lặp" bế tắc của những cuộc họp
Hồ sơ về khu đất 31-35 Lý Thường Kiệt không thiếu những biên bản họp bàn. UBND Thành phố Hà Nội đã nhiều lần đưa vấn đề này lên bàn nghị sự, xem xét từ phương án thúc đẩy triển khai dự án đến rà soát quy hoạch chung. Tuy nhiên, thực tế phũ phàng cho thấy: Càng họp nhiều, khu đất càng "ngủ sâu".
Ở kỳ họp thứ 14 HĐND TP Hà Nội (tháng 7/2023) đại biểu Nguyễn Ngọc Viện (Tổ đại biểu huyện Mỹ Đức) đặt vấn đề về cam kết thực hiện đối với dự án nhà ở văn phòng tại số 31-35 Lý Thường Kiệt.
Đại biểu cho biết, tại kỳ họp thứ 10, HĐND TP Hà Nội khóa XVI, UBND thành phố đã giao UBND quận Hoàn Kiếm (khi chưa sát nhập) và Sở Quy hoạch - Kiến trúc hoàn thành đồ án và thiết kế đô thị tuyến đường Lý Thường Kiệt, muộn nhất quý 3/2023 phải xong. Đây cũng là chủ trương chỉnh trang đô thị tuyến phố cũ, phố cổ được cử tri quan tâm.
Được biết, dự án trụ sở văn phòng tại địa chỉ số 31-35 Lý Thường Kiệt có diện tích 2.300m2. Dự án này được UBND TP Hà Nội quyết định giao đất từ năm 2019. Tuy nhiên, hiện khu vực này vẫn là dự án chậm tiến độ, quây tôn.
Sự bất lực của các quyết sách hành chính trước hiện trạng một bãi xe nhếch nhác là một tín hiệu báo động về hiệu lực quản lý đô thị. Khi những tấm tôn quây kín vẫn đứng vững sau nhiều đợt thanh tra và giám sát của Hội đồng nhân dân Thành phố, người ta có quyền hoài nghi: Liệu các phương án xử lý đang bị cuốn vào vòng xoáy của những thủ tục chồng chéo, hay thực sự có một "sức ì" quá lớn từ phía chủ đầu tư mà chính quyền chưa thể hoặc chưa muốn hóa giải?
Cần một lời giải thực chất thay vì những lời hứa
Đã đến lúc Hà Nội cần một "tối hậu thư" thay vì những cuộc họp không hồi kết. Nếu chủ đầu tư tiếp tục chây ỳ, không đưa đất vào sử dụng đúng mục đích "đất ở" đã được cấp, Thành phố cần quyết liệt áp dụng các biện pháp mạnh tay, kể cả thu hồi không bồi thường để phục vụ các mục đích công cộng cấp thiết của Thủ đô.
Đất đai là tài nguyên quốc gia, không phải là món quà để các tập đoàn găm giữ chờ thời dưới danh nghĩa những thủ tục pháp lý phức tạp. Sự minh bạch tại số 31-35 Lý Thường Kiệt không chỉ là câu chuyện của một mảnh đất, mà là thước đo cho lòng tin của người dân vào kỷ cương quản lý tài nguyên của Thủ đô trong kỷ nguyên mới.
Khi quyền lợi doanh nghiệp va chạm với kỷ cương đô thị, những hồ sơ xin điều chỉnh quy hoạch liệu có đang trở thành 'lá bùa' hộ mệnh giúp dự án của Ngân hàng SHB 'ngủ quên' qua hai nhiệm kỳ Luật Đất đai? Cùng bóc tách những lý giải từ phía chủ đầu tư và sức ép tài chính khi 'bàn tay sắt' của khung giá đất mới chính thức khai tử tư duy găm giữ đất vàng tại Thủ đô.
Tạp chí Việt Đức tiếp tục phân tích thông tin chi tiết “Bài 2: Đi tìm hình hài dự án trên những tờ trình: SHB nói gì về thập kỷ "bất động" trên đất vàng?”
