Thông tư số 05/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ, ban hành ngày 10/3/2026, quy định Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia. Trong đó, điểm b mục 2 Phụ lục I đề cập trực tiếp đến cách các bên tham gia phát triển, cung cấp và triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) thông tin về hệ thống cho người sử dụng. Các chủ thể này cần bảo đảm tính minh bạch ở mức phù hợp, cung cấp thông tin hợp lý về mục tiêu, phạm vi và giới hạn của hệ thống, không thổi phồng năng lực, đồng thời hỗ trợ người sử dụng nhận biết khi nào có sử dụng AI theo quy định của pháp luật.
Không chỉ giới thiệu khả năng, cần làm rõ giới hạn
Yêu cầu minh bạch không dừng ở việc cho biết một sản phẩm hoặc dịch vụ có ứng dụng AI. Thông tin cung cấp còn cần giúp người sử dụng hiểu hệ thống được xây dựng để phục vụ mục tiêu gì, có thể hoạt động trong phạm vi nào và tồn tại những giới hạn gì. Khi giới thiệu một hệ thống hỗ trợ xử lý thông tin, đơn vị cung cấp cần phân biệt chức năng hỗ trợ của AI với khả năng đưa ra kết luận cuối cùng. Việc giới thiệu vượt quá năng lực thực tế có thể khiến người sử dụng đặt mức độ tin cậy không phù hợp vào kết quả mà hệ thống tạo ra. Đây là ý nghĩa của yêu cầu không thổi phồng năng lực tại điểm b mục 2 Phụ lục I. Quy định hướng dẫn các bên cung cấp thông tin tương xứng với khả năng của hệ thống, thay vì chỉ nhấn mạnh ưu điểm mà bỏ qua giới hạn cần thiết để người sử dụng cân nhắc.
Minh bạch từ khi phát triển đến lúc đưa vào sử dụng
Yêu cầu thông tin về năng lực hệ thống gắn với nguyên tắc xem xét đạo đức trong toàn bộ vòng đời AI. Theo điểm a mục 2 Phụ lục I, nhà phát triển, nhà cung cấp và bên triển khai được hướng dẫn lồng ghép cân nhắc đạo đức từ xác định mục tiêu, thiết kế, dữ liệu, huấn luyện, kiểm thử đến triển khai, vận hành và cải tiến, ưu tiên phòng ngừa vấn đề đạo đức từ sớm. Việc xác định mục tiêu và giới hạn của hệ thống cần được quan tâm ngay từ quá trình phát triển. Khi hệ thống được đưa vào sử dụng hoặc tiếp tục cải tiến, thông tin cung cấp cho người dùng cũng cần phản ánh phù hợp phạm vi và khả năng thực tế của hệ thống.
Khung đạo đức đồng thời hướng dẫn thiết lập cơ chế giải trình, tiếp nhận phản ánh và phối hợp khắc phục khi phát sinh vấn đề đạo đức. Cơ chế này tạo điều kiện để các bên tiếp nhận thông tin về những trường hợp hệ thống hoạt động không như kỳ vọng hoặc cách giới thiệu sản phẩm có thể gây hiểu nhầm.
Cần lưu ý về phạm vi áp dụng: Thông tư áp dụng đối với cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức, cá nhân tham gia phát triển, cung cấp, triển khai hoặc sử dụng AI phục vụ quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công. Các tổ chức, cá nhân có hoạt động AI tại Việt Nam thuộc phạm vi còn lại được khuyến khích áp dụng Khung đạo đức. Vì vậy, không nên diễn đạt yêu cầu tại Phụ lục I thành một quy định xử phạt chung đối với mọi nhà cung cấp AI.
