"Ma trận" tín dụng bất động sản: Cho vay vượt tổng vốn đầu tư
Theo Thông báo số 84/TB-TTCP, dù SHB ghi nhận mức tăng trưởng tài sản ấn tượng (tăng 11,6% so với năm 2024 và hơn 102% so với năm 2020), nhưng cơ quan thanh tra đã chỉ ra hàng loạt sai phạm nghiêm trọng trong khâu cốt lõi là cấp tín dụng.
Điểm đáng báo động nhất chính là việc thẩm định và phê duyệt cấp vốn.
Cơ quan thanh tra kết luận SHB đã thiếu sót, vi phạm trong thu thập, kiểm tra hồ sơ pháp lý và đánh giá năng lực tài chính khách hàng. Cấp tín dụng vượt tổng vốn đầu tư của dự án. Cho vay đối với nhóm khách hàng góp vốn thực hiện dự án bất động sản có mối liên hệ gián tiếp nhưng lại không đảm bảo quyền kiểm soát, giám sát việc sử dụng vốn của ngân hàng.
Sai phạm này không chỉ dừng lại ở khâu xét duyệt mà còn kéo dài sang giai đoạn giải ngân. SHB bị phát hiện đã giải ngân khi chưa đảm bảo hồ sơ, chứng từ chứng minh vốn vay được sử dụng đúng mục đích. Thậm chí, ngân hàng này còn "buông lỏng" việc kiểm soát dòng tiền sau giải ngân qua bên thứ ba, đặc biệt là trong các thương vụ mua bán 3 bên.
Tài sản đảm bảo: Định giá "khống" và buông lỏng quản lý
Trong hoạt động tín dụng, để một khoản vay trở thành nợ xấu khó thu hồi, sai phạm thường bắt nguồn từ tài sản đảm bảo (TSĐB).
Tại SHB, Thanh tra Chính phủ chỉ rõ những lỗ hổng lớn như giá trị tài sản được ghi nhận có dấu hiệu không sát thực tế. Việc theo dõi, quản lý TSĐB không đầy đủ, không thường xuyên.
Các lỗ hổng được chỉ ra trên có thể gây hậu quả trực tiếp, khi khách hàng gặp khó khăn tài chính, ngân hàng đối mặt với rủi ro mất vốn cực cao do TSĐB không đủ giá trị hoặc đã bị biến dạng về pháp lý/thực tế.
Đáng chú ý, dù SHB báo cáo tỷ lệ nợ xấu duy trì ổn định dưới 3%, Thanh tra Chính phủ lại khẳng định ngân hàng này đã phân loại nợ chưa đúng quy định của Ngân hàng Nhà nước. Điều này làm sai lệch bản chất chất lượng tín dụng và tiềm ẩn nguy cơ "nợ xấu ẩn" trong các lĩnh vực cho vay mua nhà và nông nghiệp.
"Cái bóng" của cổ đông lớn và vi phạm giới hạn sở hữu
Cuộc thanh tra của Thanh tra Chính phủ cũng chạm đến vấn đề nhạy cảm khi chỉ ra sự ảnh hưởng của cổ đông lớn và tính minh bạch trong quản trị.
Tính đến thời điểm thanh tra, tỷ lệ sở hữu cổ phần của Cty CPTĐ T&T và người có liên quan đang vượt 5,086% so với tỷ lệ tối đa theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng 2024. SHB chưa có giải pháp tổng thể để đưa tỷ lệ vốn góp này về giới hạn an toàn.
Các cổ đông sở hữu trên 1% vốn điều lệ không cung cấp đầy đủ thông tin cho ngân hàng, tạo ra rủi ro lớn trong việc quản lý sở hữu thực tế.
Theo NHNN, việc kiểm soát sở hữu chéo rất khó khăn trong trường hợp cổ đông và người có liên quan cố tình che giấu mối liên hệ bằng cách nhờ người khác đứng tên sở hữu cổ phần để lách các quy định về giới hạn cấp tín dụng nhóm khách hàng liên quan, tỷ lệ sở hữu cổ phần của cổ đông và người có liên quan. Việc đứng tên hộ gây khó khăn cho công tác quản lý, chỉ có thể được phát hiện thông qua điều tra của cơ quan chức năng.
Ngoài ra, việc phát hiện mối liên hệ giữa các doanh nghiệp cũng gặp khó khăn do hạn chế thông tin, nhất là với doanh nghiệp không phải công ty đại chúng.
Mặc dù tỷ lệ cấp tín dụng cho nhóm T&T được ghi nhận vẫn đảm bảo quy định, nhưng sự vi phạm về tỷ lệ sở hữu và thiếu hụt thông tin cổ đông là dấu hiệu một "biến số" đầy rủi ro cho sự an toàn hệ thống.
Sai phạm có hệ thống?
Thanh tra Chính phủ xác định những sai phạm nêu trên không phải là ngẫu nhiên mà có hệ thống. Hội đồng quản trị và các phòng ban giúp việc chịu trách nhiệm trong việc chỉ đạo hoàn thiện quy chế cấp tín dụng. Hội đồng tín dụng cấp cao và lãnh đạo các cấp trực tiếp chịu trách nhiệm về các quyết định cấp tín dụng sai quy trình.
Căn cứ vào các sai phạm, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị những biện pháp xử lý quyết liệt.
Cụ thể, đối với Ngân hàng Nhà nước phải tăng cường giám sát việc thực hiện chính sách tín dụng và tỷ lệ vốn góp của cổ đông tại SHB; nghiên cứu chế tài xử lý việc cổ đông "giấu" thông tin.
Đối với SHB, Chủ tịch HĐQT phải nghiêm túc thực hiện kiểm soát chặt tín dụng vào lĩnh vực rủi ro (bất động sản, chứng khoán). Rà soát, đánh giá lại toàn bộ các hợp đồng tín dụng vi phạm và chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật nếu để xảy ra mất vốn. Đặc biệt, nNếu qua rà soát phát hiện vi phạm pháp luật hình sự, hồ sơ phải được chuyển sang cơ quan điều tra để xử lý.
Bản kết luận thanh tra lần này như một "cuộc phẫu thuật" cần thiết đối với SHB. Việc khắc phục những sai phạm này không chỉ là yêu cầu của cơ quan quản lý mà còn là bài toán sống còn để SHB lấy lại niềm tin nơi các nhà đầu tư và khách hàng.
